TR EN

Kategori

Geological Storage

Geological Storage, sıkıştırılmış CO2’nin 800–2.500 metre derinlikteki gözenekli formasyona enjekte edilerek geçirimsiz bir örtü kayası altında tutulmasıdır. Sektördeki en güçlü saha kanıtı Sleipner’dan geliyor: sahada 1996’dan beri 19 milyon tondan fazla CO2 depolandı ve yaklaşık otuz yıllık sürekli izlemede sızıntı tespit edilmedi.

CDR Türkiye’nin ele aldığı sekiz dayanıklı karbon giderimi kategorisinden biri. Sekizi de karbonu yüzyıllar, hatta binyıllar boyunca depolamayı amaçlıyor.

Genel bakış

Başlıklara basınca ayrıntı açılıyor.

  1. Zincirin son halkası Geological Storage bir giderim yöntemi değil, giderim zincirinin son halkası.

    DAC, BECCS ve BiCRS zincirleri bu adımda birleşiyor: yakalanan CO2 sıvıya benzer yoğun bir hale gelene kadar sıkıştırılıyor, boru hattı ya da gemiyle sahaya taşınıyor, 800–2.500 metre derinliğe enjekte ediliyor ve geçirimsiz örtü kayasının altında hapsoluyor.

  2. Kanıt tabanı Kanıt tabanı sağlam.

    Sleipner’da 1996’dan beri 19 milyon tondan fazla CO2 depolandı ve yeraltını düzenli aralıklarla görüntüleyen sismik taramalarla yaklaşık otuz yıl boyunca sızıntı tespit edilmedi. IPCC, depolanan CO2’nin %99 veya daha fazlasının 1.000 yıl boyunca yerinde kalmasını olası buluyor. 1996’dan 2024’e kadar yeraltında toplam 384,6 Mt CO2 depolandı. Ayrıca Temmuz 2025 itibarıyla işletmede 77 ticari CCS tesisi var ve toplam yakalama kapasiteleri yılda 64 Mt. Bir uyarı: depolanan toplam, petrol üretimini artırmak için yapılan enjeksiyonu da içeriyor.

  3. Asıl kısıt Asıl kısıt gözenek hacmi değil, depolama sahalarında değerlendirme, izin ve sondaj süreçlerinin hızı.

    Küresel katalogda toplam 14.256 Gt depolama kaynağı kayıtlı; bunun 13.579 Gt kadarı keşfedilmemiş, 675 Gt kadarı henüz ticari değil ve yalnızca 1,8 Gt kadarı ticari nitelikte. Ticari nitelikli kaynak yalnızca Avustralya, Kanada, Norveç ve ABD’de bulunuyor. Kayadaki gözenek hacminin genellikle yalnızca %2 kadarı fiilen CO2 ile doldurulabiliyor; teorik hacim ile kullanılabilir kapasite arasındaki büyük fark da buradan kaynaklanıyor. Maliyet karada birkaç dolardan 25 $/t’un altına, denizde yaklaşık 5–55 $/t arasında değişiyor.

  4. Türkiye: Batı Raman deneyimi Türkiye’nin yeraltına CO2 enjeksiyonu konusunda işletme deneyimi var: Batı Raman sahasına 1986’dan beri yaklaşık 1 Mt/yıl CO2 enjekte ediliyor.

    Ancak bu uygulamada doğal kaynaklı CO2, petrol üretimini artırmak için kullanılıyor: ortada ne yakalama ne de giderim var ve karbon depolama standardında bir izleme programı kamuya açık değil. Petrol ve doğal gaz sahaları için hesaplanan kapasite yaklaşık 108 Mt. Tuzlu su akiferleri için yalnızca formasyon ölçeğinde akademik tahminler var ve Türkiye’nin ulusal bir CO2 depolama atlası yok. Bu, ülkenin en zayıf halkası.

Bochi do Amarante ve ark., Advances in Geosciences IPCC AR6 WG3, Böl. 12 London Register of Subsurface CO2 Storage, 2025 Global CCS Institute, Global Status of CCS 2025 OGCI, CO2 Storage Resource Catalogue, 5. döngü State of CDR, 3. baskı Sahin, Kalfa ve Celebioglu, SPE Economics & Management REC Türkiye Engüçlü ve Yıldırım, SPE Europe Energy Conference

Teknolojiler ve uygulamalar

Teknoloji tipleri Karbonu yakalayan, dönüştüren ya da depolayan teknik yöntemler. Uygulama alanları Yöntemin uygulandığı sektörler, tesisler ve kullanım alanları.

Teknoloji tipleri

Karbonu yakalayan, dönüştüren ya da depolayan teknik yöntemler.

  • Teknoloji tipi

    Kuyu tamamlama ve izleme Well completion and monitoring

    Enjeksiyon kuyusunun sızdırmaz biçimde tamamlanması ve depolanan CO2’nin hareketinin ölçümlerle izlenmesi.

    Nasıl işliyor
    1. Kuyu tamamlama

      Kuyu çelik boru ve çimentoyla sızdırmaz biçimde tamamlanıyor.

    2. Başlangıç ölçümü

      Enjeksiyon öncesinde sahanın sismik ve kimyasal başlangıç durumu ölçülüyor.

    3. Enjeksiyon izleme

      Basınç, sıcaklık ve akış sürekli kaydediliyor.

    4. Tekrarlanan sismik tarama

      Birkaç yılda bir tekrarlanan sismik taramalar, yeraltındaki CO2’nin nasıl yayıldığını gösteriyor.

    5. Kapatma sonrası

      Enjeksiyon bittikten sonra da saha izlenmeye devam ediyor.

    Dayanıklılık
    Ölçüldü

    Kuyu kalitesine bağlı

    Depolamanın dayanıklılığı bu adımın kalitesine bağlı; izleme, “sızıntı yok” iddiasının tek dayanağı.

    Neye dayanıyor
    Sleipner’ın kanıt değeri depolamanın kendisinden çok izlemeden geliyor: yaklaşık otuz yıl boyunca düzenli tekrarlanan sismik taramalar olmasaydı “sızıntı tespit edilmedi” denemezdi. Terk edilmiş ya da kötü kapatılmış eski kuyular, bir sahadaki en olası sızıntı yolu.
    IPCC AR6 WG3, Böl. 12
Sıradaki sekme Uygulama alanları

Uygulama alanları

Yöntemin uygulandığı sektörler, tesisler ve kullanım alanları.

  • Uygulama alanı

    Tuzlu akifer Saline formation

    İçme suyu niteliği taşımayan tuzlu suyla dolu derin gözenekli kayaca CO2 enjekte edilmesi.

    Nasıl işliyor
    1. Yakalanmış CO2

      Bir yakalama tesisinden CO2 geliyor.

    2. Sıkıştırma

      CO2 sıvıya benzer yoğun bir hale gelene kadar sıkıştırılıyor.

    3. Taşıma

      Boru hattı veya gemiyle sahaya taşınıyor.

    4. Enjeksiyon

      800–2.500 m derinliğe enjekte ediliyor.

    5. Tutulma

      Geçirimsiz örtü kayasının altında hapsoluyor.

    6. İzleme

      Kuyu basıncı sürekli kaydediliyor; yeraltını görüntüleyen sismik tarama birkaç yılda bir tekrarlanıyor.

    Dayanıklılık
    Ölçüldü

    >1.000 yıl

    IPCC, depolanan CO2’nin %99 veya daha fazlasının 1.000 yıl boyunca yerinde kalmasını olası buluyor; ölçülmüş kayıt ise Sleipner’daki yaklaşık otuz yıllık izleme. Sektördeki en güçlü saha kanıtı bu.

    Neye dayanıyor
    Sektördeki en güçlü saha kanıtı bu: 1996’dan beri yeraltı düzenli aralıklarla sismik taramayla görüntülendi ve sızıntı tespit edilmedi. IPCC, depolanan CO2’nin %99 veya daha fazlasının 1.000 yıl boyunca yerinde kalmasını olası buluyor. Uygunluk şartları dar: 800–2.500 m derinlik, en az 20 m kalınlığında gözenekli bir depo kayacı, üstünde en az 10 m kalınlığında ve geniş bir alana yayılan bir örtü kayası, içilemeyecek kadar tuzlu bir formasyon suyu.
    IPCC AR6 WG3, Böl. 12
    Türkiye bağlamı
    Türkiye’nin ulusal bir CO2 depolama atlası yok. Petrol ve doğal gaz sahaları için hesaplanan kapasite yaklaşık 108 Mt; tuzlu su akiferleri için yalnızca formasyon ölçeğinde akademik tahminler var.
    REC Türkiye

  • Uygulama alanı

    Ömrünü doldurmuş petrol ve gaz sahası Depleted oil and gas field

    Ömrünü doldurmuş bir hidrokarbon sahasının, jeolojisi zaten bilinen rezervuarına CO2 enjekte edilmesi.

    Nasıl işliyor
    1. Saha değerlendirme

      Üretim geçmişinden rezervuar ve örtü kayası özellikleri çıkarılıyor.

    2. Kuyu ıslahı

      Eski üretim kuyuları sızdırmazlık açısından denetlenip kapatılıyor.

    3. Enjeksiyon

      Sıkıştırılmış CO2 rezervuara basılıyor.

    4. Tutulma ve izleme

      CO2, hidrokarbonu milyonlarca yıl tutmuş örtü kayasının altında tutuluyor ve saha izleniyor.

    Dayanıklılık
    Ölçüldü

    Örtü kayasına bağlı

    Örtü kayasının sızdırmazlığı sahanın kendi üretim geçmişiyle kanıtlanmış durumda.

    Neye dayanıyor
    Bu tipin üstünlüğü belirsizliğin düşük olması: rezervuar hidrokarbonu jeolojik zaman ölçeğinde tutmuş, jeolojisi de üretim verisiyle biliniyor. Risk ise eski kuyularda yoğunlaşıyor. Kritik ayrım: petrol üretimini artırmak için yapılan enjeksiyon depolama değildir; 1996’dan bu yana yeraltında depolanan toplam da bu ikisini birbirinden ayırmıyor.
    London Register of Subsurface CO2 Storage, 2025
    Türkiye bağlamı
    Batı Raman sahasına 1986’dan beri yaklaşık 1 Mt/yıl CO2 enjekte ediliyor; ancak bu, doğal kaynaklı CO2 ile petrol üretimini artırmaya yönelik bir uygulama: ortada ne yakalama ne de giderim var ve karbon depolama standardında bir izleme programı kamuya açık değil.
    Sahin, Kalfa ve Celebioglu, SPE Economics & Management

  • Uygulama alanı

    Bazalt formasyonu Basalt formation

    CO2’nin gözenek boşluğunda gaz olarak tutulmak yerine kayayla tepkimeye girip katı karbonata dönüştüğü depolama ortamı.

    Nasıl işliyor
    1. Çözünme

      CO2 enjeksiyon öncesinde suda çözülüyor.

    2. Enjeksiyon

      Çözelti reaktif bazaltik formasyona basılıyor.

    3. Tepkime

      CO2 kayadaki kalsiyum ve magnezyumla tepkimeye giriyor.

    4. Katılaşma

      Carbfix pilotunda CO2’nin yüzde 95’ten fazlası iki yıl içinde katı karbonat mineraline dönüştü.

    Dayanıklılık
    Ölçüldü

    Mineral karbonat

    Enjekte edilen CO2’nin %95’inden fazlası iki yıldan kısa sürede karbonata dönüşüyor.

    Neye dayanıyor
    Dönüşüm CO2’ye eklenen izlenebilir bir işaretleyiciyle ölçüldü, modellenmedi. Bu ortamda karbon katı hale geçtiği için depolama örtü kayasının bütünlüğüne bağlı değil. Kısıtlar başka: su tüketimi ve zamanla kuyuya basılabilen miktarın azalması.
    Matter ve ark., Science
    Türkiye bağlamı
    Türkiye’nin ofiyolit ve peridotit kuşakları geniş; ancak depolama kapasiteleri için yayımlanmış bir değerlendirme bulunmuyor.

Sık sorulan sorular

Geological Storage nedir?

Geological Storage, sıkıştırılmış CO2’nin 800–2.500 metre derinlikteki gözenekli formasyona enjekte edilerek geçirimsiz bir örtü kayası altında tutulmasıdır. Kendisi bir depolama adımı; giderim zincirinin son halkasını oluşturuyor.

Geological Storage tek başına karbon giderimi sayılıyor mu?

Sayılmıyor. Depolanan CO2 atmosferik ya da biyojenik kaynaklıysa zincir giderim sağlıyor; fosil kaynaklı CO2’nin depolanması azaltımdır. Bugün işletmedeki kapasitenin çoğunda fosil kaynaklı CO2 depolanıyor.

Depolanan CO2 gerçekten yerinde kalıyor mu?

Sektördeki en güçlü saha kanıtı Sleipner: 1996’dan beri 19 milyon tondan fazla CO2 depolandı ve yeraltını düzenli aralıklarla görüntüleyen sismik taramalarla yaklaşık otuz yıl boyunca sızıntı tespit edilmedi. IPCC, depolanan CO2’nin %99 veya daha fazlasının 1.000 yıl boyunca yerinde kalmasını olası buluyor.

Dünyada ne kadar depolama kapasitesi kullanılabilir durumda?

Küresel katalogda toplam 14.256 Gt depolama kaynağı kayıtlı; bunun 13.579 Gt kadarı keşfedilmemiş, 675 Gt kadarı henüz ticari değil ve yalnızca 1,8 Gt kadarı ticari nitelikte. Ticari nitelikli kaynak yalnızca Avustralya, Kanada, Norveç ve ABD’de bulunuyor. Asıl kısıt gözenek hacmi değil; değerlendirme, izin ve sondaj süreçlerinin hızı.

Depolama sahası kapandıktan sonra sorumluluk kimde kalıyor?

Bu jeolojik değil, düzenlemeyle ilgili bir soru ve yanıtı ülkeden ülkeye değişiyor. AB düzenlemesinde işletmeci sahayı kapatıp gerekli koşulları sağladıktan sonra sorumluluk yetkili makama devrediliyor; devir gerçekleşene kadar izleme ve mali teminat yükümlülüğü işletmecide kalıyor. Bin yıllık bir dayanıklılık iddiası bu yüzden yalnızca örtü kayasına değil, sahayı yüzyıllar boyunca kimin izleyeceğine de dayanıyor.