TR EN

Kategori

Biomass Carbon Removal and Storage BiCRS

BiCRS, biyokütlenin havadan aldığı karbonu atmosfere geri dönmeyeceği biçimde depolayan yöntemlerin ortak adıdır: biyokütle ya bozunmayı durduran koşullarda olduğu gibi saklanıyor ya da işlenip karbonu jeolojik veya mineral bir depoya aktarılıyor. Bugün fiilen teslim edilen dayanıklı karbon gideriminin büyük bölümü bu yöntemlerden geliyor: 2025’teki alım hacminin %96’sı ve teslimatların %91’i.

CDR Türkiye’nin ele aldığı sekiz dayanıklı karbon giderimi kategorisinden biri. Sekizi de karbonu yüzyıllar, hatta binyıllar boyunca depolamayı amaçlıyor.

Genel bakış

Başlıklara basınca ayrıntı açılıyor.

  1. Ne yapıyor BiCRS, biyokütleyi enerji üretmek için değil, içerdiği karbonu depoya taşımak için kullanıyor.

    Biyokütle ya olduğu gibi korunuyor ya da işleniyor. Korunacaksa oksijensiz kile gömülüyor ya da kuru balyada, tuz mağarasında veya derin deniz tabanında bozunmadan saklanıyor; işlenecekse sıvılaştırılıyor, bulamaç haline getiriliyor veya gaza dönüştürülüp yeraltına gönderiliyor. Aşağıdaki uygulama yolları bu iki kolu ayrıntılı olarak anlatıyor.

  2. Piyasadaki ağırlığı BiCRS’in piyasadaki bugünkü ağırlığı çarpıcı.

    2025’teki alım hacminin %96’sı ve teslimatların %91’i bu kategoriye ait. Vaulted Deep 53.833 ton, Graphyte 21.148 ton teslim etti; Charm Industrial ise yaklaşık 10.800 ton biyo-yağ enjekte etti. Alandaki tartışma kâğıt üzerinde DAC ve ERW etrafında dönerken, fiilen teslim edilen tonlar BiCRS’ten geliyor.

  3. Kanıt açığı Kanıt tabanı ise bu ağırlığın gerisinde kalıyor.

    Biyo-yağ enjeksiyonu için hakemli bir kalıcılık çalışması yok; dayanıklılık iddiaları tedarikçi beyanına dayanıyor. Charm 2020’de yaklaşık beş yıl içinde yılda 1 Mt’a ulaşmayı öngörmüştü; fiilen teslim ettiği toplam miktar ise yaklaşık 11.000 tonda kaldı. Saklama kolunda en güçlü bulgu 3.775 yıllık gömülü bir kütük: karbonunun yaklaşık %95’ini korumuş, ama bunun için sıkı ve oksijensiz kil gerekmiş.

  4. Türkiye’deki durum Türkiye’de BiCRS uygulaması yok.

    Biyokütle artığı mevcut; eksik olan, bu artığı bir saklama sahasına ya da depolama formasyonuna ulaştıracak zincir. Bu zincir kurulmadı ve uygun sahalar değerlendirilmedi.

CDR.fyi Charm Industrial, Stripe 2020 başvurusu Zeng ve ark., Science

Teknolojiler ve uygulamalar

Uygulama yolları

Karbonun dayanıklı bir depoya ulaştığı farklı uygulama yolları.

  • Uygulama yolu

    Oksijensiz kile odun gömme Wood burial in anoxic clay

    Odunsu biyokütlenin suyu az geçiren kil içine gömülerek bozunmadan saklanması; kil, hücre kapatıldıktan sonra oksijensiz kalıyor.

    Nasıl işliyor
    1. Toplama

      Atık odun veya budama artığı toplanıyor.

    2. Saha seçimi

      Kalın, sıkı, suyu az geçiren ve yeraltı suyu seviyesinin üstünde kalan kil katmanı olan alan seçiliyor.

    3. Gömme

      Malzeme kil odaya yerleştiriliyor ve üstü sıkıştırılarak kapatılıyor.

    4. İzleme

      Örtünün bütünlüğü ve oksijensizlik koşulu izleniyor.

    Dayanıklılık
    Ölçüldü

    Ölçülen: 3.775 yıl

    Bilinen tek örnekte 3.775 yıl boyunca karbonun ~%95’i korunmuş; ideal koşullarda binlerce yıl.

    Neye dayanıyor
    Dayanak arkeolojik bir bulgu: gömülü bir kütük 3.775 yıl sonra karbonunun yaklaşık %95’ini korumuştu ve korunma sıkı, suyu az geçiren, oksijensiz kil gerektirdi. Ancak bu, ideal koşullarda korunmuş tek bir kütük; kanıtlanmış bir mühendislik standardı değil.
    Zeng ve ark., Science

  • Uygulama yolu

    Balyalı biyokütlenin kuru ortamda depolanması Baled biomass storage in dry conditions

    Bitkisel artığın sıkı balyalara preslenip bozunmanın gerçekleşemeyeceği kadar kuru bir ortamda saklanması.

    Nasıl işliyor
    1. Balyalama

      Artık sıkı balyalara presleniyor ve nemi düşürülüyor.

    2. Kurak saha

      Yağışı çok seyrek, yüzey suyunun çevresinden dolaştırılabildiği ve yeraltı suyunun derinde kaldığı aşırı kurak bir depolama alanı seçiliyor.

    3. Örtme

      Balyalar su geçirmez örtü altına alınıyor ya da örtülü hücrelere yerleştiriliyor.

    4. İzleme

      Nem, sıcaklık ve örtü bütünlüğü izleniyor.

    Dayanıklılık
    Hesaplandı

    Kuru koşulun sürmesine bağlı

    Ortam nemlendiğinde bozunma yeniden başlıyor.

    Neye dayanıyor
    Burada bozunmayı durduran oksijensizlik değil, suyun yokluğu; dolayısıyla bu koşulun korunması hem iklime hem de kurumların uzun vadeli taahhüdüne bağlı. Yöntemin kurulumu ucuz, uzun vadeli gözetim yükü ise ağır; bu, dayanıklılık iddiasının en zayıf noktası.

  • Uygulama yolu

    Biyokütleyi derin denize batırma Deep-sea biomass sinking

    Odunsu ya da bitkisel biyokütlenin, dip suyu oksijensiz olan bir derin deniz havzasının tabanına indirilerek saklanması.

    Nasıl işliyor
    1. Hazırlık

      Biyokütle bağlanıp batacak biçimde ağırlıklandırılıyor.

    2. Taşıma

      Malzeme, seçilen derin havzaya gemiyle götürülüyor.

    3. Batırma

      Malzeme kontrollü biçimde tabana indiriliyor.

    4. İzleme

      Tabandaki bozunma ve çevresel etki izlenmeye çalışılıyor.

    Dayanıklılık
    Ölçülmedi

    Sahada ölçülmedi

    İddia edilen dayanıklılık derin suyun soğuk ve oksijeni düşük olmasına dayanıyor.

    Neye dayanıyor
    Ortamın bozunmayı yavaşlattığı biliniyor, ama iddia edilen büyüklükte bir korunma doğrudan gözlenmedi. Deniz tabanı ekosistemlerine etkisi ve yönetişim çerçevesi de yanıt bekleyen sorular: okyanusa yapılan müdahaleler uluslararası deniz hukuku kapsamına giriyor.

  • Uygulama yolu

    Tuz mağarasında depolama Salt cavern storage

    İşlenmiş biyokütlenin, tuz katmanı içinde suyla eritilerek açılmış bir yeraltı mağarasında saklanması.

    Nasıl işliyor
    1. Boşluk açma

      Tuz katmanı içinde su enjeksiyonuyla mağara açılıyor; bugünkü projeler çoğunlukla gaz depolama için açılmış eski mağaraları kullanıyor.

    2. Hazırlama

      Organik atık öğütülüp tuzlu suyla pompalanabilir bir bulamaca dönüştürülüyor ya da sıvı biyo-yağ olarak getiriliyor.

    3. Doldurma

      Bulamaç kuyudan pompalanıyor; tuzlu suyun altına çöküp tabanda birikiyor. Yer değiştiren tuzlu su çekilip başka bir formasyona basılıyor; mağara dolduğunda kuyu tıkanıyor.

    4. İzleme

      Mağara bütünlüğü ve basınç izleniyor.

    Dayanıklılık
    Erken aşama

    Tuz sızdırmazlığına bağlı

    Biyokütlenin bu yolla depolanması sahada gösterilmedi.

    Neye dayanıyor
    Tuz mağaraları gaz depolamada uzun süredir kullanılıyor ve sızdırmazlıkları bu kullanımdan biliniyor. Katı biyokütlenin bu yolla depolanması için ise doğrulanmış bir uygulama yok; mağara açmak için gereken su ve tuzlu suyun bertarafı da ayrı birer kısıt.

  • Uygulama yolu

    Kapsüllenmiş kuru gömme Encapsulated dry burial

    Kurutulmuş biyokütlenin su ve oksijen geçirmeyen bir bariyerle kaplanıp mühendislik yapısı içine gömülmesi.

    Nasıl işliyor
    1. Kurutma

      Biyokütlenin nemi bozunma eşiğinin altına indiriliyor.

    2. Sıkıştırma

      Malzeme bloklara presleniyor ve hacmi küçültülüyor.

    3. Kapsülleme

      Bloklar su ve oksijen geçirmeyen bariyerle kaplanıyor.

    4. Gömme

      Kapsüller mühendislik yapısı içine yerleştirilip kapatılıyor.

    5. İzleme

      Bariyer bütünlüğü ve saha koşulları izleniyor.

    Dayanıklılık
    Erken aşama

    Bariyer bütünlüğüne bağlı

    Bariyer ömrü için saha kanıtı sınırlı.

    Neye dayanıyor
    Ticari uygulama var: Graphyte bu yolla 21.148 ton teslim etti; fiyatı 150 $/t. Kanıt ise erken aşamada: bariyerin bütünlüğünü yüzyıllar boyunca koruduğunu gösteren hakemli bir çalışma bulunmuyor, dolayısıyla dayanıklılık iddiası malzeme spesifikasyonuna dayanıyor.
    CDR.fyi

  • Uygulama yolu

    Biyo-yağ enjeksiyonu Bio-oil injection

    Hızlı pirolizle elde edilen sıvı biyo-yağın derin kuyulardan yeraltı formasyonuna basılarak depolanması.

    Nasıl işliyor
    1. Piroliz

      Biyokütle hızlı pirolizle sıvı biyo-yağa dönüştürülüyor.

    2. Taşıma

      Sıvı, enjeksiyon sahasına tanker kamyonla ya da demiryoluyla taşınıyor.

    3. Enjeksiyon

      Biyo-yağ derin kuyudan uygun formasyona basılıyor.

    4. İzleme

      Kuyu bütünlüğü ve enjeksiyon basıncı izleniyor.

    Dayanıklılık
    Ölçülmedi

    Sahada ölçülmedi

    İddia tedarikçi beyanına dayanıyor; hakemli bir kalıcılık çalışması yok.

    Neye dayanıyor
    Yöntemin en belirgin eksiği şu: enjekte edilen sıvının formasyonda nasıl davrandığını gösteren hakemli bir çalışma bulunmuyor. Buna karşılık uygulanan hacim gerçek: Charm Industrial yaklaşık 10.800 ton enjekte etti.
    CDR.fyi

  • Uygulama yolu

    Organik atık çamuru enjeksiyonu Slurried organic waste injection

    Arıtma çamuru ve benzeri organik atığın bulamaç haline getirilip derin kuyudan geçirimsiz formasyona basılması.

    Nasıl işliyor
    1. Toplama

      Organik atık ve arıtma çamuru toplanıyor.

    2. Bulamaç hazırlama

      Malzeme pompalanabilir kıvama getiriliyor.

    3. Enjeksiyon

      Bulamaç, üstünde geçirimsiz katman bulunan derin formasyona basılıyor.

    4. İzleme

      Enjeksiyon bölgesi ve kuyu bütünlüğü izleniyor.

    Dayanıklılık
    Hesaplandı

    Örtü katmanına bağlı

    İddia örtü katmanının geçirimsizliğine ve jeolojik izleme uygulamalarına dayanıyor.

    Neye dayanıyor
    Bugünkü teslimat hacminin en büyük kısmı bu yoldan geliyor: Vaulted Deep 53.833 ton teslim etti. Yöntem, atık bertarafında kullanılan derin kuyu enjeksiyonu uygulamasından türüyor; giderim iddiası, atığın karbonunun biyojenik olmasına ve formasyonda kalmasına dayanıyor.
    CDR.fyi

  • Uygulama yolu

    Biyokütle karbonizasyonu ve jeolojik depolama Biomass carbonisation with geological storage

    Biyokütlenin oksijensiz ortamda karbonize edilmesi; açığa çıkan gaz süreç ısısı için yakılıyor, baca gazından yakalanan CO2 jeolojik formasyonda depolanıyor.

    Nasıl işliyor
    1. Karbonizasyon

      Biyokütle oksijensiz ortamda ısıtılarak kömür, buhar ve gaza ayrılıyor.

    2. Gaz ayrımı

      Gaz ve buharlar süreç ısısı için yakılıyor; baca gazındaki CO2 bir çözücüyle ayrılıyor.

    3. Sıkıştırma

      Ayrılan CO2 taşınmak üzere sıkıştırılıyor.

    4. Depolama

      CO2 jeolojik formasyona enjekte ediliyor.

    5. İzleme

      Depolama sahası izleniyor.

    Dayanıklılık
    Modellendi

    >1.000 yıl

    Yalnızca CO2 jeolojik formasyonda depolandığında geçerli.

    Neye dayanıyor
    Depolama adımı BECCS ve Direct Air Capture ile aynı jeolojik temele dayanıyor; farkı, üretilen ısının satılmak yerine sürecin kendisinde kullanılması. Kömür, biyokütledeki karbonun yüzde 12 ile 25’ini tutuyor; bu kısım ancak dayanıklı biçimde depolanırsa, örneğin Biyoçar olarak kullanılırsa hesaba katılıyor. Net giderim burada da hammaddenin karbon borcuna bağlı; işleyen bir tesis örneği bulunamadı.
    IPCC AR6 WG3, Böl. 12

  • Uygulama yolu

    Biyokütle kaynaklı CO2’nin mineralizasyonu Mineralization of biomass-derived CO2

    Biyokütleden gelen CO2’nin gaz halinde depolanmak yerine reaktif kayayla tepkimeye sokularak katı karbonata dönüştürülmesi.

    Nasıl işliyor
    1. Biyojenik CO2

      Biyokütlenin işlenmesinden çıkan CO2 akışı toplanıyor.

    2. Çözünme

      CO2 suda çözülüyor.

    3. Enjeksiyon

      Çözelti reaktif bazaltik formasyona enjekte ediliyor.

    4. Karbonatlaşma

      CO2 kayadaki kalsiyum ve magnezyumla tepkimeye girerek katı karbonata dönüşüyor.

    Dayanıklılık
    Ölçüldü

    Mineral karbonat

    Enjekte edilen CO2’nin %95’inden fazlası iki yıldan kısa sürede karbonata dönüşüyor.

    Neye dayanıyor
    Dönüşüm oranı CO2’ye eklenen izlenebilir bir işaretleyiciyle ölçüldü, modellenmedi; karbonat oluştuktan sonra salınım için 600°C üzeri sıcaklık veya güçlü asit gerekiyor. Bu tipi ayıran şu: mineralleşmeyi giderime dönüştüren, CO2’nin biyojenik kaynaklı olması.
    Matter ve ark., Science

  • Uygulama yolu

    Biyokütleden hidrojen ve CO2 depolama Biomass-to-hydrogen with CO2 storage

    Biyokütlenin hidrojene dönüştürüldüğü ve süreçte ayrılan biyojenik CO2’nin jeolojik formasyonda depolandığı yol.

    Nasıl işliyor
    1. Gazlaştırma

      Biyokütle kısıtlı oksijenle sentez gazına dönüştürülüyor.

    2. Buharla tepkime

      Sentez gazı su buharıyla tepkimeye sokuluyor; hidrojen ve CO2 açığa çıkıyor.

    3. Ayırma

      Hidrojen ürün olarak alınıyor, CO2 akışı ayrılıyor.

    4. Depolama

      Ayrılan CO2 sıkıştırılıp jeolojik formasyona enjekte ediliyor.

    Dayanıklılık
    Modellendi

    >1.000 yıl

    Yalnızca CO2 jeolojik formasyonda depolandığında geçerli.

    Neye dayanıyor
    Depolama adımı diğer jeolojik yollarla aynı temele dayanıyor. Bu yolu ayıran, iki çıktının birlikte üretilmesi: hidrojen satılabilir bir ürün, giderim ise aynı sürecin ikinci çıktısı. Bu yüzden giderim iddiası, maliyetin iki çıktı arasında nasıl paylaştırıldığına duyarlı.
    IPCC AR6 WG3, Böl. 12

Sık sorulan sorular

BiCRS nedir?

BiCRS, biyokütlenin havadan aldığı karbonu atmosfere geri dönmeyeceği biçimde depolayan yöntemlerin ortak adıdır. Biyokütle ya bozunmayı durduran koşullarda olduğu gibi saklanıyor ya da işlenip karbonu jeolojik formasyona veya minerale aktarılıyor.

Biyoçar ve BECCS de BiCRS değil mi?

Geniş tanımıyla öyle: biyoçar da BECCS de biyokütlenin havadan aldığı karbonu depolayan yöntemler. CDR Türkiye onları ayrı kategoriler olarak ele alıyor, çünkü her birinin teknoloji tipleri ve uygulama alanları kendi sayfasını gerektirecek kadar çeşitli. Bu sayfa kalan yöntemleri topluyor: biyokütlenin gömülmesi ya da saklanması, biyo-yağ enjeksiyonu ve biyojenik mineralizasyon.

Bugün teslim edilen giderim hangi yöntemlerden geliyor?

Büyük bölümü BiCRS’ten geliyor: 2025’teki alım hacminin %96’sı ve teslimatların %91’i bu kategoriye ait. Vaulted Deep 53.833 ton, Graphyte 21.148 ton teslim etti ve Charm Industrial yaklaşık 10.800 ton biyo-yağ enjekte etti.

Biyo-yağ enjeksiyonunun kalıcılığı doğrulandı mı?

Doğrulanmadı. Biyo-yağ enjeksiyonu için hakemli bir kalıcılık çalışması bulunmuyor; bütün dayanıklılık iddiaları tedarikçi beyanına dayanıyor. Bu, kategorinin pazar payıyla kanıt tabanı arasındaki en belirgin açık.

Gömülü biyokütle gerçekten binlerce yıl kalıyor mu?

Bilinen en güçlü bulgu 3.775 yıllık gömülü bir kütük: karbonunun yaklaşık %95’ini korumuş. Ancak korunma sıkı, suyu az geçiren ve oksijensiz kil gerektirdi. Bu, ideal koşullarda görülmüş tek bir örnek; kanıtlanmış bir mühendislik standardı değil.

Aynı artık için Biyoçar, BECCS ve BiCRS yarışıyor mu?

Yarışıyor. Üçü de aynı tarımsal ve orman artığına talip; bir ton artık ancak bir kez kullanılabiliyor ve hangi yönteme gittiği hem giderim miktarını hem de dayanıklılığın dayanağını değiştiriyor. Seçimi çoğu zaman teknolojiden çok lojistik belirliyor: artık nerede toplanıyor, taşıma mesafesi ne kadar, yakında depolamaya erişim var mı. Bu yüzden bir bölgede doğru olan yöntem başka bir bölgede yanlış olabiliyor.